Estonia quật ngã chủ nhà Phần Lan: Phát hiện từ góc khán đài Tampere

Ở hàng ghế thứ mười hai tính từ sàn đấu Nokia Arena, tôi đếm được chín nghìn tám trăm mười ba người — con số hiện trên bảng điện tử đêm thứ Năm tại Tampere, và cũng là con số tôi ghi vào sổ tay ngay khi Estonia khép lại set thứ năm với tỉ số 15-11. Trong suốt bốn mươi phút của loạt tie-break ấy, tôi chỉ ghi thêm được một dòng: tiếng hát quốc ca do Olivia Kunnari — cháu gái huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari — cất lên trước trận, và sau đó là im lặng của một khán phòng không tin vào điều mình vừa thấy. Phần Lan thua 2-3 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11), mất tấm vé đồng hạng nhất bảng C mà họ đã giữ suốt giải. Bỉ đã sớm khẳng định ngôi đầu bằng chiến thắng 3-0 trước Serbia (25-19, 25-21, 25-16) trong cùng ngày. Nhưng với tôi, câu chuyện thật của bảng đấu này không nằm ở Bỉ, mà ở một đội tuyển chỉ có 5 điểm sau vòng bảng, xếp thứ năm trong sáu đội.

Bối cảnh trước khi bóng lăn không hề ủng hộ Estonia. Họ vừa mới có chiến thắng đầu tiên của giải trước Hà Lan, 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23), trong đó hai cú giao bóng liên tiếp của Timo Andre Lohmus ở điểm 22-22 set bốn là khoảnh khắc quyết định, theo volleyweek.bg. Đứng trước Phần Lan — đội có anh em Marttila và Joonas Jokela đang tìm được khoảng trống ổn định trong hàng phòng ngự Estonia — ai cũng nghĩ đó là lúc chuỗi trận kết thúc. Set đầu tiên chứng minh điều ngược lại là chưa chắc: Phần Lan thắng 25-22, đúng như dự đoán. Nhưng từ set hai, Lohmus mở ra khoảng cách 16-11 rồi khép set 25-21, và tôi ghi lại một chi tiết nhỏ mà ít người để ý — Estonia không thay đổi đội hình, chỉ thay đổi nhịp giao bóng.

Set ba là set đấu tôi xem lại ba lần khi về khách sạn. Phần Lan có lúc gỡ hòa 19-19 nhờ ba cú ace liên tiếp của Luka Marttila — một chuỗi mà bất kỳ khán giả nào cũng sẽ nhớ như khoảnh khắc lật ngược tình thế. Nhưng ngay sau đó, Lohmus chặn bóng quyết định để mở khoảng cách 22-20, và Estonia thắng 25-22. Đó là mẫu hình tôi quan sát thấy suốt giải: khi đối thủ chạm đỉnh cảm xúc, đội bóng này không đáp trả bằng cảm xúc — họ đáp trả bằng một pha bóng kỹ thuật lạnh nhất có thể. Volleyweek.bg ghi nhận Lohmus kết thúc trận với 24 điểm, Teppan thêm 16; WorldofVolley lại ghi ngược số điểm của hai người. Sự vênh này trong cách đưa tin của giới truyền thông quốc tế chính là điều tôi muốn dừng lại.

Phần Lan không gục. Huấn luyện viên tung Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila, và cầu thủ dự bị này ghi bảy điểm, kéo chủ nhà vào set năm bằng chiến thắng 25-20 ở set bốn. Tôi có ghi chú bên lề sổ: "Suihkonen vào sân — khán đài đứng dậy. Estonia không đổi người." Tie-break kết thúc 15-11 cho Estonia, và trận đấu khép lại với việc Joonas Jokela hoàn thành lần khoác áo thứ 100 cho Phần Lan — một cột mốc đáng lẽ là tâm điểm của đêm, nhưng bị một kết quả khác che khuất.

Phát biểu sau trận, Lohmus nói Estonia rất muốn thắng lại trước khán giả và đã làm hết sức, và anh tự hào về đội, theo volleytimes.com. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt và khao khát set năm hơn, chiến đấu đến cùng, và giờ đội hướng tới đối thủ kế tiếp. Cả hai câu nói đều đúng, và cả hai đều không nói ra điều khó nói nhất: chủ nhà thua không phải vì kém kỹ thuật, mà vì Estonia chọn đúng thời điểm để chơi trận hay nhất của họ.

Bảng xếp hạng chung cuộc bảng C: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2. Nhìn vào dãy số này, một độc giả lướt qua sẽ kết luận Estonia là đội yếu nhất nhóm giữa. Nhưng 5 điểm ấy gồm đúng hai chiến thắng — trước Hà Lan và trước chính Phần Lan — và đều đến sau khi bị dẫn trước. Trong mười bốn năm theo dõi bóng chuyền nữ và nam, tôi học được một điều ít khi được viết thành tiêu đề: bảng điểm vòng bảng đo khả năng tích lũy, không đo khả năng chọn đúng trận để bùng nổ. Estonia không có chiều sâu đội hình của Bỉ, không có khán đài nhà của Phần Lan, nhưng họ có một thứ mà các đội mạnh thường đánh mất khi đã chắc suất: sự tự do của người không còn gì để mất khi bước vào set năm.

Vòng loại trực tiếp bắt đầu thứ Bảy tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp và Bỉ gặp Czechia, cả hai trong ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin. Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9 tại Sofia; Ukraine - Romania và Pháp - Bồ Đào Nha tiếp theo tại đó ngày 20. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21, Italy gặp Đan Mạch cùng cuối tuần ấy. Bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra tại Milan. Với Phần Lan, câu hỏi không phải là họ có đủ mạnh để đi xa — họ đủ. Câu hỏi là liệu vết thương đêm Tampere sẽ khiến họ chơi như một đội đang cố chuộc lỗi, hay như một đội đã học được rằng đối thủ yếu nhất trên giấy có thể là đối thủ kiên cường nhất trên sàn.

Khi đèn Nokia Arena tắt dần và chín nghìn người rời khán đài, tôi đóng sổ tay lại với một dòng cuối: "Không ai mở sóng cho Estonia, nên họ tự mở cửa bằng năm set." Câu hỏi tôi mang về từ Tampere không dành cho Estonia — mà dành cho tất cả những đội đã đứng nhìn họ từ vị trí an toàn trên bảng xếp hạng: nếu trận đấu hay nhất của bạn chưa từng được chơi, thì thứ hạng của bạn thật sự đang nói lên điều gì?