Ngày Levent lặng im: Galatasaray tiễn biệt İbrahim Hatipoğlu

Buổi trưa ở Levent, Istanbul, không có tiếng còi, không có khán đài. Chỉ có một hàng người mặc áo tối màu đứng trước cửa nhà thờ Hồi giáo Barbaros Hayrettin Paşa. Tôi đã đứng ở rất nhiều sân vận động, nghe đủ mọi âm thanh của bóng đá, nhưng phải đến khi nhìn thấy cả một ban lãnh đạo xếp hàng bước vào một lễ tang, tôi mới hiểu một câu chuyện khác của môn thể thao này: có những khoảnh khắc mà sự hiện diện tự nó đã là một tuyên ngôn. Người được tiễn đưa là İbrahim Hatipoğlu, cựu quan chức của Galatasaray. Người đứng bên ngoài là gần như toàn bộ bộ máy quyền lực đương nhiệm của câu lạc bộ. Với tôi, bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ vốn là những trận derby rực lửa giữa Galatasaray và Fenerbahçe. Hôm nay, nó là một danh sách những cái tên được đọc lên một cách trân trọng.

Một buổi lễ tang ở Thổ Nhĩ Kỳ không đơn thuần là nghi thức tôn giáo. Với một câu lạc bộ lớn như Galatasaray, đó còn là một nghi lễ xã hội, nơi thứ bậc và quan hệ được phơi ra trước mắt công chúng. Cái chết của một cựu quan chức, người từng ngồi trong bộ máy điều hành, mở ra một khoảng lặng để nhìn lại cấu trúc quyền lực của một trong những câu lạc bộ giàu truyền thống nhất châu Âu. Galatasaray không chỉ là một đội bóng; ở Istanbul, nó là một định chế, có chủ tịch, có hội đồng quản trị, có tổng thư ký, và có cả một mạng lưới những người từng nắm quyền qua nhiều thời kỳ. Một đám tang, vì thế, trở thành dịp hiếm hoi để nhìn thấy tất cả họ cùng lúc, cùng một chỗ, không vì một trận đấu, không vì một bản hợp đồng, mà vì một người đã rời đi.

Trong bối cảnh bóng đá hiện đại bị chi phối bởi tiền bản quyền truyền hình, giá trị chuyển nhượng và áp lực thành tích, những sự kiện như thế này thường bị bỏ qua. Chúng không tạo ra tỷ lệ kiểm soát bóng, không sinh ra xG, không làm thay đổi bảng xếp hạng. Nhưng chúng phơi ra một thứ mà số liệu không đo được: ký ức tập thể của một định chế. Và với một ký giả quen đi tìm câu chuyện ở những chỗ người ta không nhìn tới, đó chính là chỗ đáng dừng lại.

Cái đáng chú ý nằm ở danh sách. Chủ tịch đương nhiệm Dursun Özbek có mặt. Phó chủ tịch thứ hai Metin Öztürk có mặt. Hai phó chủ tịch Sedat Artukoğlu và Mehmet Cibara có mặt. Tổng thư ký Can Natan có mặt. Các thành viên hội đồng quản trị Abdullah Kavukcu, Fatih Süleyman Demircan và Emir Aral có mặt. Đọc lên thì đây là một bảng phân cấp quyền lực được trình bày theo thứ tự, từ người đứng đầu xuống tới các ủy viên. Một lễ tang, vô tình, đã trở thành một bản sơ đồ tổ chức sống.

Nhưng điều khiến tôi dừng lại lâu hơn là những cái tên không thuộc bộ máy đương nhiệm. Huấn luyện viên trưởng Okan Buruk có mặt. Huyền thoại Fatih Terim, người từng nhiều lần dẫn dắt đội bóng, có mặt. Cựu chủ tịch Adnan Polat cũng có mặt. Đây là điểm mấu chốt: một đám tang của một cựu quan chức đã quy tụ cả người đang nắm quyền, người từng nắm quyền, và người từng là biểu tượng. Sự trùng hợp của bốn thế hệ quyền lực trong cùng một không gian cho thấy Galatasaray vận hành như một mạng lưới xã hội bền chặt hơn là một cấu trúc quyền lực bị chia rẽ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các sự kiện của bóng đá châu Âu, tôi nhận thấy không phải câu lạc bộ nào cũng làm được điều này. Có những nơi mà cựu chủ tịch và chủ tịch đương nhiệm không nhìn mặt nhau, nơi các phe phái trong hội đồng quản trị công khai đối đầu. Ở Galatasaray, ít nhất vào ngày này, câu chuyện lại khác. Việc một huấn luyện viên đương nhiệm và một huấn luyện viên huyền thoại cùng đứng dưới một mái nhà thờ là một tín hiệu về văn hóa tổ chức. Nó cho thấy ký ức về quá khứ không bị xóa bỏ, mà được duy trì như một phần của bản sắc. Ở nhiều nơi, người cũ bị coi là gánh nặng. Ở đây, người cũ được mời đứng cạnh người mới.

Về mặt cấu trúc, danh sách này cũng là một bức ảnh lưu trữ có giá trị. Nó ghi lại chính xác ai đang nắm giữ vị trí nào trong bộ máy Galatasaray tại thời điểm bài báo được đăng. Với những người làm công việc theo dõi thể chế, đây là dữ liệu quý: một bản chụp nhanh về thứ bậc lãnh đạo, từ chủ tịch, phó chủ tịch thứ hai, các phó chủ tịch, tổng thư ký, cho tới các thành viên hội đồng. Không có tuyên bố nào, không có họp báo nào, chỉ có một danh sách khách dự tang lễ, và thế là đủ để dựng lại sơ đồ quyền lực.

Nhưng tôi phải cẩn thận ở đây, bởi chính tôi hiểu cái bẫy của việc lãng mạn hóa. Rất dễ để nhìn một hàng người mặc đồ đen và viết nên một bản hùng ca về sự đoàn kết. Sự thật là một đám tang có thể là nghi thức bắt buộc, là phép lịch sự tối thiểu mà bất kỳ định chế nào cũng phải thực hiện. Việc cả ban lãnh đạo cùng đến có thể phản ánh sự gắn kết thật, nhưng cũng có thể chỉ là giao thức. Tôi không có đủ dữ kiện để khẳng định đây là biểu tượng của một khối thống nhất. Điều duy nhất tôi dám nói là: trong một ngày như thế, không ai vắng mặt.

Cũng cần nhớ rằng toàn bộ thông tin trong câu chuyện này đến từ một nguồn duy nhất, không được đối chiếu với kênh chính thức của câu lạc bộ. Các chi tiết về người dự lễ, về vị trí nhà thờ, về mối quan hệ giữa các nhân vật đều cần được kiểm chứng thêm. Người viết tin thể thao giỏi không phải người dựng nên câu chuyện đẹp nhất, mà là người biết đâu là ranh giới giữa điều mình biết và điều mình muốn tin. Một danh sách khách mời không phải là một tuyên bố chính trị. Một buổi lễ tang không phải là một cuộc họp hội đồng quản trị. Và İbrahim Hatipoğlu, dù là một cựu quan chức, cũng không nên bị biến thành cái cớ để phân tích những thứ mà câu chuyện của ông không hề chứa đựng.

Có một điều tôi mang theo sau ngày hôm đó. Bóng đá không chỉ được viết nên bởi những bàn thắng. Nó còn được viết nên bởi những con người lặng lẽ đứng sau hậu trường, những cựu quan chức mà tên tuổi hiếm khi xuất hiện trên bảng tin, những người đến dự tang lễ vì một chữ nghĩa. Khi một câu lạc bộ lớn tiễn biệt một người từng phục vụ mình, nó không chỉ nói lời chia tay với một cá nhân. Nó tự nhắc mình nhớ về nguồn cội. Với tôi, đó là thứ bóng đá đẹp nhất: cái khoảnh khắc mà một định chế cúi đầu trước ký ức của chính mình. Và nếu có một câu hỏi để lại, thì đó là: khi thế hệ lãnh đạo hôm nay rời đi, ai sẽ là người đứng trong hàng người áo đen ấy?