Van de Ven ở cánh trái: Sai vai, không phải sai người

Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc Micky van de Ven quay người đuổi theo một đường bóng dài vượt tuyến. Đôi chân của một trung vệ cao lớn sải bước như vận động viên điền kinh, và trong tích tắc ấy, tốc độ là thứ vũ khí khiến khán đài phải nín thở. Nhưng rồi cậu ta dạt ra cánh trái. Trái bóng nằm dưới chân, tuyến giữa Hà Lan chờ một đường chuyền xuyên tuyến, và tôi nhìn thấy điều khác hẳn: sự ngập ngừng của một người bị hỏi sai câu hỏi. Van de Ven không hề chậm. Cậu ta chỉ đang chơi ở nơi mà tốc độ không phải là câu trả lời. Trên khán đài, người ta thích những pha bứt tốc. Nhưng người ta trả tiền cho những đường chuyền. Đó là điểm khởi đầu cho câu chuyện mà truyền thông Hà Lan xới lên suốt tuần qua. Valentijn Driessen, cây bút gạo cội của De Telegraaf trong chương trình Kick-Off, đã công khai chỉ trích màn trình diễn của Van de Ven trong màu áo đội tuyển quốc gia. Ông không nói về thái độ. Ông không nói về nỗ lực. Ông nói về một thứ khó sửa hơn nhiều: sự phù hợp với vai trò. Theo Driessen, cầu thủ của Tottenham chỉ cần "những chỉ dẫn rõ ràng" và không cần đến "đủ loại mánh khóe chiến thuật". Nghe như một lời khen dành cho sự giản dị, nhưng thực chất đó là bản cáo trạng nhắm vào cách ban huấn luyện đang dùng con người. Bối cảnh không phức tạp. Hà Lan vừa để hòa 2-2 trước Hy Lạp. Driessen nói vấn đề kéo dài "ba trận liên tiếp". Đó là một mẫu quan sát nhỏ, nhưng có hướng. Và trong bóng đá, ba trận đủ để một ý kiến biến thành một áp lực. Cái tên mà Driessen đưa ra không phải ngẫu nhiên. Ian Maatsen, hậu vệ trái của Aston Villa, là người được ông nhắc đến như phương án thay thế. Jorrel Hato của Ajax cũng nằm trong danh sách. Điểm chung của hai cái tên này rất rõ: cả hai đều thoải mái hơn khi có bóng trong chân. Tiêu chí ấy không hề cảm tính. Đó là tiêu chí cốt lõi của bóng đá hiện đại ở vị trí hậu vệ biên. Tôi đã dành nhiều năm theo dõi các trận đấu và ghi lại những gì bảng thống kê bỏ sót. Kinh nghiệm ấy dạy tôi một điều: khi một hậu vệ biên được yêu cầu dâng cao và tham gia vào khâu luân chuyển bóng, giá trị của anh ta không nằm ở tốc độ chạy về, mà nằm ở tốc độ ra quyết định. Van de Ven sở hữu một thứ mà rất ít trung vệ trên thế giới có: khả năng hồi phục vị trí ở đẳng cấp cao nhất. Nhưng đó là phẩm chất của một hệ thống chuyển trạng thái, nơi hàng phòng ngự lùi sâu và chờ đợi những pha phản công. Trong một hệ thống kiểm soát bóng, nơi hậu vệ biên phải là một tiền vệ thứ hai, phẩm chất ấy bị tiêu hao vào việc sửa sai thay vì tạo ra giá trị. Đó chính là điều mà Driessen gọi là "nếu anh ta chỉ ở đó để sửa lỗi, thì anh ta đang tự phá hỏng mục đích của chính mình". Một câu nói sắc, và tôi đồng ý với nó ở góc độ cấu trúc. Khi tốc độ của Van de Ven bị dùng để bọc lót cho những khoảng trống do người khác để lại, đội bóng không khai thác được tài sản lớn nhất của cậu ta. Tốc độ trở thành một chiếc phanh an toàn thay vì một động cơ tấn công. Tôi giữ nhịp cho những mùa giải đã qua, kể cả khi chúng không còn ai lắng nghe. Và lịch sử dạy tôi rằng hậu vệ biên chưa bao giờ là một vị trí cố định. Có thời, người ta yêu cầu hậu vệ biên phòng ngự trước tiên. Rồi đến thời của những hậu vệ biên lao lên như một mũi tên. Bây giờ, người ta muốn họ là những tiền vệ tổ chức chơi thấp. Mỗi thời đại vẽ ra một mẫu người lý tưởng, và mỗi thời đại đều sai lầm theo cách riêng của nó. Nhưng đây là chỗ tôi muốn dừng lại và đặt một câu hỏi ngược. Có phải Van de Ven chơi dở ở cánh trái? Hay đúng hơn, cậu ta bị đặt vào một vai trò mà bản chất của nó không dành cho cậu ta? Van de Ven là một trung vệ tự nhiên. Việc đẩy cậu ta ra biên là một thử nghiệm, không phải một định nghĩa. Và một thử nghiệm thì nên được đánh giá bằng câu hỏi "nó có tạo ra giá trị không", chứ không phải bằng câu hỏi "cầu thủ này có đủ giỏi không". Sự khác biệt ấy quan trọng, bởi vì nó thay đổi hoàn toàn cách chúng ta đọc tin này. Nếu vấn đề nằm ở con người, giải pháp là thay người. Nếu vấn đề nằm ở cấu trúc, giải pháp là thay cách dùng người. Và trong câu chuyện này, tôi nghiêng về khả năng thứ hai. Driessen còn đi xa hơn khi nói rằng các cầu thủ Hà Lan "đã nhét vào đầu mình ý nghĩ rằng chỉ dẫn của huấn luyện viên quan trọng hơn việc chơi bóng với sự tự do". Đây là một lời chỉ trích hệ thống, không chỉ là chỉ trích một cầu thủ. Nó vẽ ra hình ảnh một đội tuyển bị quá tải về chi tiết vị trí, nơi mỗi bước chạy đều được quy định, và nơi bản năng bị thay thế bằng sự tuân thủ. Với một cầu thủ như Van de Ven, người cần những chỉ dẫn đơn giản để phát huy điểm mạnh thể chất, sự quá tải ấy là một dạng giam hãm. Mike Verweij, đồng nghiệp của Driessen, đưa ra một góc nhìn mềm mỏng hơn. Ông không phủ nhận những hạn chế, nhưng nhấn mạnh rằng tốc độ của Van de Ven vẫn là một tài sản phòng ngự quan trọng. Điều này cho thấy bức tranh dư luận Hà Lan không hề đồng nhất. Ở đó có một cuộc tranh luận thật sự, chứ không phải một bản án đã tuyên. Tôi thích những cuộc tranh luận như thế. Chúng trung thực hơn những tiêu đề được gọt giũa cho vừa lòng thuật toán. Điều thú vị nhất trong câu chuyện này không nằm ở việc ai đúng ai sai. Nó nằm ở chỗ Hà Lan đang có quá nhiều lựa chọn. Van de Ven, Maatsen, Hato. Ba cái tên, ba hồ sơ khác nhau, cùng cạnh tranh cho một vị trí. Hà Lan không thiếu người; họ thừa người. Và những bài toán như thế thường khó giải hơn nhiều so với vẻ ngoài của chúng. Lấy Hato làm ví dụ. Một sản phẩm của lò đào tạo Ajax, có thể chơi cả trung vệ lẫn hậu vệ biên. Sự đa năng ấy là một món quà cho bất kỳ huấn luyện viên nào, nhưng cũng là một cái bẫy. Những cầu thủ đa năng thường bị dùng để lấp các lỗ hổng, thay vì được trao một vai trò để phát triển. Hato có thể trở thành người được chọn vì sự tiện lợi, chứ không phải vì một kế hoạch rõ ràng. Góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đề xuất là thế này. Truyền thông đặt câu hỏi "ai xứng đáng đá chính". Nhưng câu hỏi đúng phải là "hệ thống cần một hậu vệ biên làm gì". Maatsen liên tục không được các đời huấn luyện viên ưu ái, bất chấp phong độ tốt ở cấp câu lạc bộ. Nếu điều đó lặp lại qua nhiều nhiệm kỳ khác nhau, nó không còn là sở thích cá nhân của một người. Nó là một sự lệch pha về mẫu cầu thủ. Hệ thống ưu tiên một kiểu hồ sơ, và những hồ sơ khác, dù tài năng, vẫn bị đẩy ra rìa. Đây là điểm mù của phần lớn các cuộc tranh luận trên truyền thông. Họ tranh cãi về tên người, trong khi vấn đề nằm ở mô hình. Trong kỳ chuyển nhượng, những tín hiệu như thế có trọng lượng riêng. Việc một hậu vệ biên tài năng liên tục ngồi ngoài ở cấp đội tuyển có thể làm mềm đi cảm nhận về giá trị của anh ta trên thị trường, ngay cả khi phong độ ở câu lạc bộ vẫn cao. Ngược lại, việc Van de Ven bị đẩy ra biên có thể củng cố hình ảnh của cậu ta như một trung vệ đa năng, nếu các câu lạc bộ đọc lời chỉ trích như một sự sai vai, chứ không phải một sự thiếu hụt. Vậy tín hiệu tiếp theo cần theo dõi là gì? Không phải việc Van de Ven có được đá chính hay không. Mà là việc ban huấn luyện có thay đổi cách định nghĩa vai trò hậu vệ trái của mình hay không. Nếu họ vẫn tiếp tục nhồi nhét chi tiết vị trí và kỳ vọng một trung vệ chuyển trạng thái hóa thân thành một tiền vệ tổ chức, thì vấn đề sẽ còn quay lại. Nếu họ đơn giản hóa yêu cầu và trao cho Van de Ven một vai trò gọn gàng hơn, cậu ta có thể im lặng và trả lời bằng đôi chân. Số liệu là tấm bản đồ; trận đấu là lãnh thổ chưa từng được đo đạc. Và ở vị trí hậu vệ biên, phần lãnh thổ chưa được đo ấy chính là khoảnh khắc cầu thủ quyết định có dám chơi bóng hay không. Ở Thâm Quyến, tôi học được rằng màn hình không thể thay thế khán đài. Một bảng thống kê có thể nói cho tôi biết Van de Ven chạy nhanh đến đâu. Nó không thể nói cho tôi biết cậu ta có tin vào trái bóng dưới chân mình hay không. Có lẽ đó mới là điều mà Driessen thực sự nhìn thấy. Không phải một cầu thủ tồi. Mà là một cầu thủ đang chơi bóng trong một căn phòng quá chật.