Bồ Đào Nha bảo vệ ngôi vô địch Nations League: Ronaldo 41 tuổi và bốn trận trong mười một ngày

Đêm đó ở một quán bia nhỏ trên đường Đông Phong, Quảng Châu, tôi đọc to danh sách triệu tập của đội tuyển Bồ Đào Nha cho mấy gã bạn cùng bàn. Một cậu nhóc hai mươi mấy tuổi, fan cứng của Manchester City và rất tự tin vào các chỉ số trên mạng, buột miệng hỏi: “Ông già đó vẫn còn đá à?” Tôi không giận. Tôi rót thêm bia rồi trả lời: “Ừ, vẫn còn. Và đó là chi tiết thú vị nhất trong cả bản danh sách này.”

Khi tóc bạc nói về bóng đá, đừng vội bịt tai — vì lửa vẫn còn đỏ. Nhưng lần này tôi không định ngồi ca ngợi hay chôn vùi sự nghiệp quốc tế của Cristiano Ronaldo. Câu hỏi đáng bỏ thời gian hơn nằm ở chỗ khác. Một cầu thủ 41 tuổi, có tên trong danh sách 25 người, sẽ được sử dụng ra sao trong một chuỗi bốn trận đấu bị nén lại trong khoảng mười một ngày? Và điều đó nói gì về cách một tân huấn luyện viên đang cố định hình đội bóng?

Bối cảnh: ngôi vương và một bảng đấu không hề dễ

Để câu chuyện rõ ràng, tôi dựng lại sự việc trước, bởi đây là kiểu tin mà thiên hạ hay đọc lướt rồi tranh cãi ầm ĩ mà chẳng ai nắm được chi tiết.

Theo những gì đang được lan truyền trên các mặt báo thể thao, Jorge Jesus là tân huấn luyện viên trưởng đội tuyển Bồ Đào Nha, và ông vừa chốt danh sách 25 cầu thủ cho đợt tập trung đầu tiên dưới triều đại của mình. Trong đó có một cái tên mà bất kỳ ai cũng đoán được trước khi mở danh sách: Cristiano Ronaldo, đội trưởng, 41 tuổi, hiện khoác áo Al Nassr.

Bồ Đào Nha bước vào chu kỳ này với tư cách đương kim vô địch Nations League. Đó là chi tiết quan trọng nhất để hiểu toàn bộ câu chuyện, và cũng là chi tiết bị nhiều người bỏ qua khi họ chỉ chăm chăm vào một cái tên. Đội bóng này đã thôi làm kẻ đi tìm danh hiệu. Họ là kẻ đang giữ nó.

Bảng đấu của họ ở League A gồm Wales, Na Uy và Đan Mạch. Bốn lượt trận trải dài qua những tuần cuối thu: ngày 24 tháng 9 tiếp Wales trên sân nhà, ngày 27 tháng 9 làm khách tại Na Uy, ngày 1 tháng 10 làm khách tại Đan Mạch, và ngày 4 tháng 10 trở về sân nhà tiếp Na Uy.

Đọc cái lịch đó một lượt là đủ thấy vấn đề. Hai chuyến làm khách liên tiếp ở Bắc Âu, cách nhau bốn ngày, kẹp giữa hai trận sân nhà. Không đội bóng nào bước vào đó mà không phải tính toán về thể lực, xoay tua và cả chuyện di chuyển. Với một cầu thủ 41 tuổi trong đội hình, phép tính ấy trở nên nhạy cảm gấp nhiều lần.

Điểm cốt lõi: một cú căng thẳng cấu trúc

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu nhất, vì nó là phần thịt thật của câu chuyện.

Người trẻ nhìn transfermarkt, tôi nhìn ánh mắt cầu thủ khi ra sân. Gần năm mươi năm ngồi trước màn hình và ngoài khán đài dạy tôi rằng triết lý của một huấn luyện viên hiện ra rõ nhất ở những pha bóng không có bóng. Và khi nhìn vào cách Jorge Jesus làm bóng đá suốt hai thập kỷ qua, tôi thấy một đường nét khá rõ: pressing tầm cao, hàng thủ dâng cao, tranh chấp quyết liệt ngay từ phần sân đối phương, và khối lượng công việc không bóng rất lớn ở tuyến trên.

Cristiano Ronaldo ở tuổi 41 là mẫu cầu thủ gần như ngược lại. Anh không còn là người khởi động cho pressing. Anh là mũi nhọn trong vòng cấm — chờ đợi, chọn vị trí, ra đòn cuối cùng. Cả sự nghiệp đỉnh cao của anh được xây trên việc tiết kiệm năng lượng cho khoảnh khắc quyết định.

Đặt hai thứ đó cạnh nhau, ta có một cú căng thẳng cấu trúc nằm ngay trái tim đội hình. Căng thẳng ấy mang tính chiến thuật thuần túy, khác hẳn kiểu drama phòng thay đồ mà báo lá cải ưa thích: tung Ronaldo ra từ đầu, đội bóng phải chấp nhận pressing như thể thiếu một người ở tuyến trên, hoặc phải dựng riêng một cấu trúc bảo vệ anh khi mất bóng.

Điều này có thể khiến người ta khó chịu, nhưng nó đáng để nói ra: khả năng phát bóng và mức độ tham gia vào hệ thống pressing của một cầu thủ đôi khi bị thần thánh hóa quá mức, trong khi giá trị thật của họ nằm ở những khoảnh khắc cuối cùng. Câu hỏi về Ronaldo chẳng còn nằm ở việc anh ghi bàn hay không. Nó nằm ở việc anh ghi bàn trong một hệ thống được thiết kế cho người khác.

Nhìn vào tuyến tiền đạo được triệu tập, cú căng thẳng ấy càng lộ rõ. Danh sách có Ronaldo, Joao Felix, Fabio Silva và Goncalo Ramos. Bốn cái tên, nhưng phần lớn trong số họ là mẫu trung phong hoặc tiền đạo lệch trái thiên về chơi trong vòng cấm. Đây là hàng công đông đúc một cách bất thường về chủng loại, và nó gợi ra hai khả năng.

Khả năng thứ nhất: Jesus muốn chơi với hai tiền đạo, điều ông từng ưa thích trong quá khứ. Khả năng thứ hai: đây là mô hình xoay tua, nơi Ronaldo được quản lý qua cả bốn trận thay vì đá chính tất cả.

Sự xuất hiện của Fabio Silva, được xem như gương mặt mới đáng chú ý, cho tôi một gợi ý khác. Đây có thể là bước đệm thế hệ — trao cơ hội cho một tiền đạo trẻ đứng cạnh những lão tướng, để cậu ta học nghề trong áp lực lớn. Đó là cách xây dựng đội hình đáng nể, và nó nói lên rằng tân huấn luyện viên đang nghĩ dài hạn chứ không chỉ nghĩ đến bốn trận trước mắt.

Phần khung xương của đội bóng thì được giữ nguyên, và đây là quyết định đúng. Ruben Dias ở trung tâm hàng thủ, Nuno Mendes bên cánh trái, Bruno Fernandes và Bernardo Silva ở tuyến giữa, Vitinha như một mắt xích kết nối. Đó là nền tảng kỹ thuật đủ vững để cho phép đội bóng tối ưu hóa khả năng săn bàn của Ronaldo ở một phần ba sân đối phương, đồng thời giảm thiểu việc anh phải lộ mặt trong các tình huống phòng ngự.

Nói cách khác, nếu tồn tại một cách chơi hợp lý cho một trung phong 41 tuổi, thì Bồ Đào Nha đang có sẵn những con người để thực hiện nó. Nhưng có sẵn con người khác với việc đã có sẵn một hệ thống chạy trơn tru.

Và đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh: đội bóng này bước vào chu kỳ mới với một tân huấn luyện viên, nghĩa là hệ thống ấy vẫn đang trong giai đoạn định hình. Không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số pressing nào được công bố để đánh giá. Ở giai đoạn này, mọi kết luận về chiến thuật nên dừng ở mức suy đoán có cơ sở, chứ không phải kết luận chắc chắn.

Còn một chi tiết về Ronaldo mà tôi luôn để trong đầu: anh đã ghi 146 bàn cho đội tuyển quốc gia, kỷ lục toàn thời gian của bóng đá nam. Chừng ấy bàn thắng không nói gì về việc anh có chạy nổi bốn trận trong mười một ngày hay không. Nó chỉ nói rằng, nếu đội bóng xây được cấu trúc đúng, anh vẫn là người đáng tin nhất trong vòng cấm.

Góc phản biện: điều tôi có thể đang nhìn sai

Giờ đến phần khó chịu nhất, phần mà tôi tự buộc mình phải viết.

Tin đồn là gió, nhưng tôi đủ già để biết gió thổi từ đâu. Và lần này có một cơn gió đáng nghi. Toàn bộ khung phân tích phía trên — về pressing của Jesus, về cú căng thẳng cấu trúc, về cách dùng Ronaldo — đều dựa trên một tiền đề duy nhất: rằng Jorge Jesus thực sự là huấn luyện viên trưởng đội tuyển Bồ Đào Nha.

Tôi nói thẳng: tiền đề đó cần được kiểm chứng độc lập trước khi bất kỳ ai dùng nó để kết luận bất cứ điều gì. Nếu tiền đề sai, toàn bộ phần phân tích chiến thuật phía trên sụp đổ như căn nhà bị rút mất móng.

Người ta hay quên rằng một bản danh sách triệu tập chỉ là hành động hành chính bình thường. Nó không nói gì về hệ thống, không nói gì về ý đồ chiến thuật. Nó chỉ nói rằng ai đó có tên trên giấy. Việc Fabrizio Romano xác nhận bản danh sách khiến sự kiện có thêm trọng lượng, nhưng xác nhận một cái tên nằm trong danh sách không đồng nghĩa với việc xác nhận toàn bộ câu chuyện bao quanh nó.

Và nếu tôi buộc phải tự phản biện mình một cách nghiêm túc, thì đây là điều tôi có thể đã nhìn sai: tôi đang giả định Ronaldo sẽ đá chính thường xuyên. Có thể tân huấn luyện viên triệu tập anh vì những lý do hoàn toàn khác. Một đội trưởng 41 tuổi vẫn có giá trị trong phòng thay đồ, trong việc giữ ổn định tinh thần cho một tập thể đang chuyển giao, trong việc làm tấm khiên cho những gương mặt mới khỏi bị áp lực đè bẹp. Vai trò ấy có thể quan trọng hơn cả suất đá chính.

Cũng phải nói thật lòng: thể thao đỉnh cao có một cái bẫy muôn thuở, đó là câu chuyện lãng mạn về kẻ yếu thắng kẻ mạnh, về đội bóng nhỏ vượt khó. Những câu chuyện ấy hay, nhưng chúng thường che đi thực tế trần trụi về chênh lệch tài chính, về chiều sâu đội hình, về tính bền vững của một dự án. Wales, Na Uy, Đan Mạch đều là đối thủ đáng gờm, nhưng Bồ Đào Nha vẫn là đội được đánh giá cao nhất bảng. Cái khó của họ nằm ở kỳ vọng, không nằm ở đối thủ.

Điều đáng theo dõi

Bão có thể ngừng, bóng có thể lăn chậm, nhưng chúng ta vẫn ở đây. Và cái đáng để mắt tới lần này nằm ở chỗ khác chuyện Ronaldo có ghi bàn ở tuổi 41 hay không — với một người đã ghi 146 bàn quốc tế, đó gần như là chuyện phụ.

Tôi sẽ dõi theo vài thứ. Số phút thi đấu của Ronaldo qua bốn trận là điều đầu tiên, bởi nếu anh đá trọn vẹn cả bốn, đó là tín hiệu về một canh bạc thể lực mà tôi không chắc đội bóng này nên đặt cược. Số phút của những gương mặt mới như Fabio Silva, Samuel Soares, Nuno Tavares và Joao Palhinha cũng đáng để ý; nếu họ được trao thời gian thực sự, đó là dấu hiệu cho thấy quá trình chuyển giao đang được đẩy nhanh hơn người ta tưởng. Và kết quả hai chuyến làm khách tại Na Uy cùng Đan Mạch mới là thước đo thật của ngôi vương — hai trận ấy sẽ nói rõ hơn bất kỳ bài phân tích nào về việc đội bóng này đang đứng ở đâu trong chu kỳ của mình.

Nếu ai đó hỏi tôi dự đoán điều gì, tôi sẽ nói thế này: tôi tin Bồ Đào Nha sẽ không thắng cả bốn trận, nhưng tôi cũng tin họ sẽ không để mất ngôi một cách dễ dàng. Kẻ giữ ngôi luôn bị soi nhiều hơn kẻ đi tìm ngôi. Đó là cái giá của vương miện, và cũng là phần thú vị nhất của câu chuyện.

Còn cậu nhóc ở quán bia đêm đó, nếu có đọc bài này, tôi chỉ muốn nói một câu: tuổi tác không đo bằng con số trên giấy tờ, mà đo bằng việc người ta còn được giao việc gì để làm. Ronaldo vẫn đang được giao việc. Vậy thì chúng ta cứ ngồi lại, mở một chai, và xem anh ta làm được đến đâu.