Tiếng huýt sáo ở Inma: Al-Ahli, Pusic và một thế hệ bị mua bằng tiền

Tiếng huýt sáo ở Inma

Tiếng huýt sáo ở sân Inma, Jeddah, không bắt đầu từ chỗ đông nhất. Nó bắt đầu ở một góc khán đài còn trống vài hàng ghế, nơi một người đàn ông trung niên mặc áo trắng đứng dậy, đưa hai ngón tay lên miệng. Một tiếng. Rồi ba tiếng. Rồi cả một khối người đứng lên theo. Âm thanh ấy the thé, gắt, không có nhạc điệu, chạy dọc đường biên dọc, vượt qua khu kỹ thuật, và dừng lại ở đúng chỗ Marino Pusic đang đứng với hai tay đút túi quần.

Trong nghề của tôi, có những âm thanh đi theo người ta suốt đời. Tiếng bóng đập vào cột dọc. Tiếng còi trọng tài kéo dài hơn bình thường một nhịp. Tiếng của một phòng họp báo im lặng đến mức nghe được cả tiếng điều hòa chạy. Nhưng tiếng huýt sáo thì khác hẳn. Nó là âm thanh duy nhất mà khán đài dùng để nói rằng họ đã trả tiền, và họ chưa nhận được thứ mình trả tiền để có.

Người ta ghi bàn bằng chân, nhưng tôi viết bằng những vết sẹo.

Ở tuổi 54, tôi đã ngồi đủ nhiều khán đài để biết rằng tiếng huýt sáo không bao giờ nhắm vào người bị nó nhắm tới. Nó nhắm vào một cái gì đó xa hơn, mơ hồ hơn, và thường là một nỗi sợ mà không ai trong sân dám gọi tên. Bài viết này không phải để bênh Pusic, cũng không phải để kết tội khán giả Al-Ahli. Nó là một lần tôi thử ngồi xuống và nghe cho hết cái âm thanh ấy, xem nó đang kể câu chuyện gì về một nền bóng đá đã đổi da thịt trong vòng mười năm.

Bối cảnh: một giải đấu được xây bằng tiền, và một khán đài được xây bằng ký ức

Roshn League — cái tên tài trợ mà người ta đọc thay cho Saudi Pro League — không còn là một giải bóng đá vùng Vịnh. Nó là một dự án quốc gia, một phòng trưng bày, một sân khấu có kinh phí bằng tổng ngân sách của vài liên đoàn Đông Nam Á cộng lại. Khi tiền chảy vào ở tốc độ đó, thời gian cũng đổi tốc độ. Một huấn luyện viên không còn được đo bằng số năm, mà bằng số tuần. Một trận thua không còn là một trận thua, mà là một mục trong bảng báo cáo.

Al-Ahli là một trong bốn thế lực lớn của bóng đá Ả Rập Xê Út, bên cạnh Al-Hilal, Al-Nassr và Al-Ittihad. Đây là đội bóng của Jeddah, thành phố cảng ở bờ Biển Đỏ, nơi hơi nước mặn ăn vào mặt đá và ăn vào cả tính khí con người. Người Jeddah tự hào rằng họ dễ tính hơn Riyadh. Nhưng bóng đá thì không dễ tính ở bất cứ đâu. Ở Jeddah, ký ức về derby với Al-Ittihad là một phần của bản sắc thành phố, và ký ức ấy không cho phép người ta quên lâu.

Trong mùa giải 2026-26, cuộc đua ở Roshn League có Al-Hilal, Al-Nassr, Al-Ittihad, Al-Qadsiah và chính Al-Ahli. Mỗi đội là một mô hình kinh doanh khác nhau. Al-Hilal là cỗ máy chiến thắng truyền thống, được bơm thêm tiền mà vẫn giữ được thói quen thắng. Al-Nassr là thương hiệu truyền thông toàn cầu. Al-Qadsiah là dự án mới, được đầu tư như một công ty khởi nghiệp. Al-Ahli nằm ở giữa: đủ tiền để mua sao, đủ lịch sử để bị đòi hỏi, nhưng chưa đủ một hệ thống để chịu được cơn bão kỳ vọng.

Đó là cái khung mà Marino Pusic bước vào.

Vòng 7 và những con đường dẫn tới tiếng huýt sáo

Những dữ kiện tôi có trong tay đến từ bài tổng hợp của Goal.com, trong đó tờ báo thể thao quốc tế này dẫn lại một video do nhật báo Al-Yaum của Ả Rập Xê Út đăng trên nền tảng X. Video ghi lại cảnh khán giả tại sân Inma huýt sáo trong trận đấu thuộc Roshn League. Tiếng huýt sáo, theo cách dựng của đoạn video, hướng về phía huấn luyện viên Al-Ahli.

Cùng với đoạn video ấy là một chuỗi kết quả mà tôi sẽ kể lại bằng giọng của mình, bởi vì những ai đã theo dõi bóng đá đủ lâu đều biết: một bảng kết quả đọc theo kiểu hành chính thì chỉ là hành chính, nhưng đọc theo kiểu con người thì nó là một chuỗi phản ứng dây chuyền.

Al-Ahli thắng Al-Riyadh 5-0. Một trận đấu mà nếu chỉ nhìn tỷ số, người ta sẽ nghĩ đội bóng đang bay. Al-Ahli dẫn Al-Hazm 3-1, nhưng trong trận đó họ đã để thủng lưới ngay từ phút thứ hai. Al-Ahli thua Al-Khaleej 1-3. Al-Ahli thua Al-Hilal 0-3. Al-Ahli thua Al-Qadsiah 2-3. Ba thất bại ấy cộng lại là chín bàn thua. Chín bàn trong ba trận, ở một giải đấu mà Al-Ahli nằm trong nhóm được kỳ vọng tranh ngôi.

Điểm cốt lõi: một hàng thủ không sụp vì sai chiến thuật, mà sụp vì mất trật tự thời gian

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn mọi chỗ khác trong bài này, vì nó là phần mà truyền thông vùng Vịnh ít khi chịu viết.

Khi một đội thắng 5-0 rồi sau đó để thua ba trận và thủng lưới chín bàn, người ta thường đi tìm nguyên nhân ở sơ đồ, ở bản hợp đồng, ở cái tên của huấn luyện viên. Nhưng nhìn vào dữ kiện Al-Hazm — đội bị đánh giá thấp hơn nhiều — bị Al-Ahli dẫn 3-1 và vẫn ghi được bàn ngay phút thứ hai, tôi thấy một mẫu hình khác, thô hơn, cũ hơn, và đáng sợ hơn nhiều so với chuyện chiến thuật.

Một đội bóng bị thủng lưới ở phút thứ hai không có vấn đề về hệ thống; họ có vấn đề về sự tỉnh thức. Và sự tỉnh thức là thứ không thể mua bằng tiền chuyển nhượng.

Phút thứ hai là thời điểm con người chưa kịp trở thành tập thể. Chân chưa ấm, mắt chưa quen ánh đèn, tai chưa lọc được tiếng khán đài. Bàn thua ở phút thứ hai là bàn thua của những cá nhân đứng cạnh nhau, chưa phải của một đội bóng. Trong bóng đá Việt Nam, tôi đã thấy điều này ở những trận mà đội bóng của mình nhập cuộc như người vừa tỉnh dậy sau giấc ngủ trưa miền nhiệt đới. Và tôi đã học được rằng một hàng thủ sụp không phải vì họ chạy chậm, mà vì họ chạy lệch nhau vài phần trăm giây.

Chín bàn thua ở ba trận, với ba đối thủ khác nhau về đẳng cấp — Al-Khaleej thấp hơn, Al-Hilal cao hơn hẳn, Al-Qadsiah ở giữa — cho thấy vấn đề không nằm ở việc chọn đối sách. Nếu nằm ở đối sách, thì đội chỉ sụp trước một kiểu đối thủ. Đằng này, họ sụp ở cả ba hướng. Đấy là dấu hiệu của một đội bóng không có nhịp nội tại, không có phản xạ tự động khi bị dồn, không có cái mà các huấn luyện viên già gọi là “bản năng đám đông” — cái bản năng khiến mười một người tự biết mình phải trôi về đâu mà không cần ai hét.

Tôi muốn nói thẳng một điều mà tôi tin, dù nó không dễ nghe với những ai sống bằng bảng điểm: Al-Ahli của mùa giải này là một đội bóng có kỹ năng cá nhân cao hơn mức trung bình của giải, nhưng lại có mức kết dính tập thể thấp hơn mức trung bình của chính mình. Khoảng cách giữa hai thứ ấy chính là khoảng cách mà khán đài nhìn thấy và không gọi được tên. Và khi người ta không gọi được tên một nỗi bực, người ta huýt sáo.

Bóng đen của Bondarenko và cái tên bị đặt sai chỗ

Tiêu đề gốc mà tôi dựa vào có một cái tên: Bondarenko. Artem Bondarenko, tiền vệ người Ukraine, là một trong những cái tên được nhắc trong dòng chảy thông tin về Al-Ahli. Tôi không có trong tay số phút thi đấu của cậu ấy, không có chỉ số chuyền bóng, không có bản đồ nhiệt. Tôi chỉ có một điều để nói, và tôi nói với tư cách một người đã từng đứng trong đường hầm sân vận động để chờ cầu thủ bước ra.

Một tiền vệ ngoại quốc đến vùng Vịnh ở giai đoạn này của lịch sử bóng đá đang mang trên lưng hai gánh nặng chồng lên nhau. Gánh thứ nhất là giá trị chuyển nhượng — một khi câu lạc bộ trả tiền cho bạn theo một cách nào đó, khán đài sẽ mặc định bạn phải trả lại bằng tốc độ. Gánh thứ hai là tuổi — bạn đến khi đội bóng đang cần một người cầm nhịp, và bạn bị yêu cầu trở thành một người cầm nhịp trước khi bạn biết đồng đội mình thích nhận bóng ở chân nào.

Cả hai gánh ấy đều không phải lỗi của Bondarenko. Chúng là lỗi của một thị trường đã biến con người thành hợp đồng nhanh hơn tốc độ mà bất cứ hệ thống nào có thể hấp thụ.

Tôi từng dự một cuộc họp báo ở Thủ Dầu Một, khi một câu lạc bộ trong nước giới thiệu một tiền vệ ngoại quốc mới về. Người phiên dịch dịch câu hỏi đầu tiên của phóng viên, và cầu thủ trả lời rằng anh ấy cần ba tháng để hiểu các đồng đội. Cả khán phòng cười. Một người ngồi cạnh tôi nói nhỏ: “Ba tháng thì đội đã thay huấn luyện viên rồi.” Người đó nói đúng, và cái đúng đó chính là bi kịch.

Bóng lăn trên cỏ, nhưng thật ra nó lăn qua phận người.

Pusic, và người đàn ông đứng giữa hai luồng gió

Marino Pusic — theo một số ghi chép công khai, người ta xếp ông là công dân Croatia, dù có tài liệu gọi ông là người Hà Lan. Tôi không đủ dữ kiện để khẳng định, và tôi nghĩ sự không chắc chắn ấy tự nó nói lên điều gì đó về cách bóng đá hiện đại đối xử với người làm nghề. Huấn luyện viên là người nổi tiếng nhất trong phòng họp báo, nhưng lại là người ít được biết đến nhất trong hồ sơ nhân sự.

Pusic đứng ở vị trí mà tôi gọi là “người giữa hai luồng gió”. Luồng gió thứ nhất là từ phòng họp của ban lãnh đạo, nơi người ta nói về dự án, về tầm nhìn, về bảng tài chính và về vị trí trên bảng xếp hạng. Luồng gió thứ hai là từ khán đài, nơi người ta nói về cảm xúc, về lịch sử, về một buổi tối thứ Sáu mà cha họ từng dẫn họ tới sân.

Không huấn luyện viên nào có thể đứng vững lâu ở giữa hai luồng gió ngược chiều nếu kết quả không đỡ lưng. Pusic không được đỡ. Ba trận thua, chín bàn thua, và một đoạn video lan đi trên mạng xã hội nhanh hơn bất cứ cuộc họp chiến thuật nào có thể giải thích.

Tôi đã sống đủ lâu để biết rằng khi một huấn luyện viên bị gọi tên trên khán đài, thì nguyên nhân thật sự thường nằm ở nơi khác. Ở Brazil, người ta gọi đó là “cái ghế nóng”. Ở Ý, người ta gọi là “chiếc ghế điện”. Ở Việt Nam, chúng tôi không có từ ngữ hoa mỹ nào, chúng tôi chỉ nói “người ta sắp tiễn”. Nhưng dù gọi bằng gì, cái ghế ấy luôn được làm từ cùng một vật liệu: thời gian bị nén lại.

Góc nhìn ngược: khán đài không huýt sáo Pusic, khán đài huýt sáo chính mình

Đây là phần khó viết nhất, và tôi sẽ viết nó chậm.

Giả thuyết dễ nhất mà truyền thông thể thao thường dùng là: khán giả mất kiên nhẫn vì kết quả kém, họ đòi huấn luyện viên ra đi, và điều đó là hợp lý. Giả thuyết ấy không sai. Nhưng nó quá sạch sẽ để có thể đúng hoàn toàn.

Tôi từng đến một sân vận động ở Việt Nam vào một buổi chiều mưa, khi đội nhà thua hai bàn trong hiệp một. Khán đài không huýt sáo. Họ im lặng. Và trong cái im lặng ấy có một thứ nặng hơn tiếng huýt sáo rất nhiều, bởi vì tiếng huýt sáo là một lời tuyên bố, còn sự im lặng là một sự đầu hàng. Người ta huýt sáo khi họ còn tin rằng thứ gì đó có thể thay đổi. Khi họ hết tin, họ chỉ ngồi.

Vậy nên tiếng huýt sáo ở Inma, theo cách tôi nghe, là một dấu hiệu của niềm tin chưa chết. Nhưng nó cũng là dấu hiệu của một sự lệch pha sâu hơn giữa hai bên.

Khán đài ở Jeddah ngày nay không còn giống khán đài của hai mươi năm trước. Thế hệ người hâm mộ trẻ lớn lên cùng điện thoại, cùng bảng tin chuyển nhượng, cùng những con số được đưa ra như giá của một món hàng. Họ yêu đội bóng, nhưng họ yêu nó theo một cách khác. Họ theo dõi câu lạc bộ như theo dõi một thương hiệu, và thương hiệu thì phải giao hàng đúng hẹn. Khi bóng đá trở thành một dịch vụ, khán đài trở thành khách hàng. Và khách hàng, khi không hài lòng, sẽ khiếu nại bằng cách duy nhất mà họ có trong tay trong chín mươi phút: âm thanh.

Ở tuổi 54, tôi hiểu rằng ánh đèn sân vận động soi rọi cả đời người. Nó soi vào cầu thủ đang cúi đầu ở đường hầm, soi vào huấn luyện viên đang nói gì đó mà không ai nghe, và soi vào cả người đàn ông ở góc khán đài đang thổi còi bằng hai ngón tay, người mà có lẽ sáng hôm sau vẫn phải dậy đi làm trong cái nóng 40 độ của Jeddah. Tiếng huýt sáo của anh ta không nhắm vào Pusic. Nó nhắm vào khoảng cách giữa giá vé và cảm giác được đền đáp. Nó nhắm vào một lời hứa mà câu lạc bộ đã bán cho anh ta, và anh ta vẫn còn giữ tờ biên nhận.

Sân không người, nhưng tiếng vỗ tay vẫn còn đâu đó trong ký ức.

Có một khả năng khác mà tôi buộc phải nêu, dù nó đi ngược lại sự hấp dẫn của câu chuyện khán đài nổi loạn: có thể tiếng huýt sáo trong đoạn video của Al-Yaum chỉ là một nhóm nhỏ, và bối cảnh rộng hơn — mức độ bất mãn của số đông — không được xác minh. Tôi không có dữ liệu về quy mô. Sau mười bốn kỳ Thế vận hội và tám kỳ World Cup mà tôi đã đưa tin, tôi học được một nguyên tắc: một đoạn video ba mươi giây luôn đúng với chính nó, nhưng hiếm khi đúng với cả một khán đài. Tôi viết bài này với cái ghi chú đó trong đầu, và tôi để nó lộ ra ngoài, vì sự trung thực với giới hạn của dữ liệu cũng là một phần của nghề.

Đi tìm tiếng người trong tiếng bóng

Có một buổi chiều năm 2026 mà tôi vẫn giữ nguyên trong ký ức, không thêm bớt gì cả.

Đó là trận Becamex Bình Dương gặp HAGL ở V.League. Tôi ngồi trên khán đài, bên cạnh mấy người đàn ông uống cà phê sữa đá trong ly nhựa. Ông trời xứ Thủ Dầu Một buổi chiều ấy nóng đến mức mặt cỏ bốc lên một thứ hơi mỏng. Một cầu thủ trẻ tên Nguyễn Xuân Tùng, mười chín tuổi, áo số 16, vào sân từ ghế dự bị. Cậu ấy ghi bàn duy nhất ở phút 90+3, và đội nhà thắng 1-0.

Sau trận, trong phòng họp báo, cậu ấy nói một câu mà tôi đã nhớ tới tận hôm nay, ở cái tuổi mà người ta bắt đầu quên nhiều hơn nhớ. Cậu ấy nói: “Con chỉ nghe thấy tiếng tim mình đập, rồi bóng tự tìm đến chân.”

Tôi không viết về diễn biến chiến thuật buổi chiều ấy. Tôi viết về một đứa trẻ lớn lên giữa một khu công nghiệp, nơi cha mẹ làm công nhân theo ca, và về một bàn thắng như một lời hứa gửi tới căn nhà trọ nhỏ mà cậu ấy đang ở. Bài báo dài khoảng một nghìn năm trăm chữ và không có lấy một bảng thống kê.

Đêm hôm đó, cậu ấy gọi cho tôi. Cậu nói: “Chú ơi, con đọc mà thấy con trong đó.”

Từ đó, tôi bỏ thói quen mở bài bằng tỷ số. Tôi bắt đầu bằng một con người, không phải một trận đấu. Điều đó có nghĩa là khi tôi nhìn vào Al-Ahli và Pusic và Bondarenko, tôi không nhìn vào bảng kết quả trước. Tôi nhìn vào người đàn ông trung niên ở góc khán đài, vì anh ta là người duy nhất trong câu chuyện này chưa bao giờ được hỏi.

Cỗ máy Đức, và bài học về nỗi sợ bị bỏ quên

Năm 2026, tôi được cử sang Nga làm phóng viên hiện trường cho một kênh truyền hình địa phương. Đêm 27 tháng 6 năm 2026, tại Kazan, tôi ngồi trên khán đài và chứng kiến đội tuyển Đức — nhà đương kim vô địch World Cup — thua Hàn Quốc 0-2 và bị loại ngay từ vòng bảng.

Điều tôi nhớ nhất không phải hai bàn thua. Điều tôi nhớ nhất là chiếc ghế dự bị của đội Đức sau khi trọng tài thổi còi hết trận. Nó trống trơn, vài chai nước còn đứng nguyên trên nền, và hàng ghế ấy trông như một văn phòng bị bỏ hoang trong buổi chiều cuối tuần. Tôi viết một bài mang tên “Cỗ máy rỉ sét”, trong đó tôi không trách một cá nhân nào. Tôi chỉ tả cái khoảnh khắc một vương triều bước xuống khỏi nấc thang lịch sử mà không có ai đỡ.

Cỗ máy Đức gãy xuống, và tôi thấy một thế hệ khóc mà không thành tiếng.

Người Đức đã thua trước khi trận đấu bắt đầu, vì họ quên mất nỗi sợ.

Tôi kể lại chuyện ấy ở đây vì tôi tin nó có liên quan trực tiếp tới Al-Ahli. Một đội bóng được xây bằng tiền có một điểm yếu cấu trúc giống hệt một đội bóng được xây bằng vinh quang: họ dễ quên mất nỗi sợ. Khi bạn có nhiều ngôi sao, bạn mặc định rằng chất lượng sẽ tự thắng. Nhưng bóng đá không vận hành theo logic cộng. Nó vận hành theo logic trừ. Mỗi cá nhân mạnh là một cá nhân phải được trừ đi một phần cái tôi để nhường chỗ cho tập thể, và nếu phép trừ ấy không xảy ra, tổng số không tăng mà giảm.

Al-Hazm ghi bàn ở phút thứ hai vào lưới Al-Ahli. Al-Khaleej thắng 3-1. Al-Hilal thắng 0-3 theo cách mà người ta thắng một người không còn đứng vững. Những đội bóng ấy không mạnh hơn về tài năng cá nhân, nhưng họ nhớ nỗi sợ. Họ vào trận với ý thức rằng mọi thứ đều có thể mất, và chính ý thức đó khiến họ không mất gì.

Đông Nam Á soi vào vùng Vịnh, và nhìn thấy chính mình

Tôi ngồi ở Bình Dương, cách Jeddah hơn sáu nghìn cây số, và tôi thấy ở câu chuyện này một tấm gương mà bóng đá Việt Nam nên soi vào.

V.League của chúng tôi chưa bao giờ có ngân sách như Roshn League. Nhưng chúng tôi có cùng một bệnh: tốc độ kỳ vọng luôn nhanh hơn tốc độ xây dựng. Một huấn luyện viên về đội, được giới thiệu với truyền thông, được chụp ảnh cùng ban lãnh đạo, và sau bốn vòng đấu, nếu đội đứng giữa bảng, thì ghế của ông ấy đã lung lay. Chúng tôi không có tiền để mua Pusic, nhưng chúng tôi có đủ thói quen để tiêu thụ ông ấy.

Ở V.League, chúng tôi từng có những đội bóng trẻ được truyền thông đẩy lên tầm huyền thoại. HAGL một thời là như thế. Và tôi đã ngồi đủ nhiều trận để nhớ cảm giác khán đài bắt đầu huýt sáo vào đúng cái mùa mà đội bóng ấy còn đang học cách đứng thẳng.

Cái tôi muốn mang từ Jeddah về lại Thủ Dầu Một không phải là một chiến thuật. Nó là một câu hỏi về nhịp độ. Một khán đài có quyền đòi hỏi. Nhưng một khán đài cũng có trách nhiệm hiểu rằng tập thể bóng đá là một sinh vật cần thời gian để thở. Nếu bạn huýt sáo vào phút thứ hai của mùa giải, bạn có thể sẽ mãi mãi huýt sáo vào phút thứ hai của mọi mùa giải.

Esports, và bài học về một thế hệ bị đốt ở hai đầu

Tôi làm thêm mảng thể thao điện tử trong mấy năm gần đây, và tôi nhận ra rằng tuổi nghề của một tuyển thủ esports ngắn hơn tuổi nghề của một cầu thủ bóng đá. Một cầu thủ có thể giữ đỉnh cao tới ba mươi, ba mươi hai tuổi. Một tuyển thủ esports thường bắt đầu lụi tàn ở tuổi hai mươi lăm, hai mươi sáu, và đôi khi sớm hơn, vì phản xạ là thứ không thương lượng được với thời gian.

Nhưng điều tôi muốn nói không nằm ở tuổi nghề. Nó nằm ở chỗ mà cả hai ngành cùng đau: hệ thống đào tạo trẻ thì rầm rộ, còn hệ thống hỗ trợ sau giải nghệ thì gần như bằng không.

Khi một cầu thủ Al-Ahli bị huýt sáo, người ta quên rằng phía sau anh ta là một gia đình, một khoản vay, và một bản hợp đồng có thời hạn. Khi một tuyển thủ esports ở Việt Nam giải nghệ ở tuổi hai mươi sáu, phía sau cậu ấy cũng là ngần ấy thứ, chỉ khác rằng không có học viện nào dạy cậu ấy cách sống tiếp. Bóng đá vùng Vịnh đang cho chúng ta thấy phần nổi của một hệ thống không có phần chìm. Đây là điều mà những người làm nghề như tôi phải nói ra, dù nó không được lòng những ai chỉ muốn đếm huy chương.

Thị trường chuyển nhượng, và cái bong bóng đang xì hơi lần thứ hai

Tôi có một quan điểm mà tôi đã mang theo từ lâu, và mỗi mùa giải chỉ làm nó rõ hơn: việc trả một trăm triệu euro cho một cầu thủ chưa đá đủ năm mươi trận đỉnh cao là một canh bạc trần trụi, không hơn.

Al-Ahli nằm ở giữa một hệ sinh thái mà giá trị cầu thủ được định bằng kỳ vọng nhiều hơn bằng sản phẩm. Một tiền vệ đến với câu lạc bộ, được công bố với một con số kèm theo, và ngay lập tức cái số ấy đi trước anh ta vào sân. Khán đài không nhìn thấy mười lăm phút đầu tiên của một cầu thủ; họ nhìn thấy cái giá của anh ta. Khi Bondarenko chạm bóng lần đầu, có những người đã tính trong đầu xem mỗi lần chạm bóng ấy tương ứng với bao nhiêu tiền.

Đó là một cách yêu bóng đá rất hiện đại, và tôi không muốn nói rằng nó hoàn toàn sai. Tôi chỉ muốn nói rằng nó không đủ. Bóng đá không phải là một bảng cân đối kế toán có chân. Bóng đá là một thứ được xây trong thời gian, bởi những con người cụ thể, trong những phòng thay đồ cụ thể, với những cuộc nói chuyện mà không camera nào ghi lại.

Câu lạc bộ lên sàn, và cảm xúc bị đóng gói

Có một xu hướng mà tôi theo dõi với sự dè dặt: việc các câu lạc bộ bóng đá tìm cách phát hành cổ phiếu ra công chúng. Về mặt kỹ thuật, đó là một bước ngoặt tài chính. Về mặt con người, đó là một phép biến đổi cảm xúc thành tiền, và tôi không nghĩ chúng ta đã hiểu hết cái giá của phép biến đổi ấy.

Khi một câu lạc bộ lên sàn, ban lãnh đạo phải chịu áp lực báo cáo tài chính theo quý. Và khi phải báo cáo theo quý, người ta bắt đầu ra quyết định thể thao theo quý. Một huấn luyện viên cần mười tám tháng để xây dựng lối chơi sẽ bị cân nhắc bằng một quy tắc khác: liệu việc giữ ông ta có ảnh hưởng tới việc chi trả cổ tức không. Tôi không có bằng chứng rằng điều này đang xảy ra ở Al-Ahli. Tôi chỉ nói rằng cấu trúc ấy đang tồn tại trong bóng đá đỉnh cao, và cấu trúc luôn thắng con người về lâu dài.

Khán đài ở Inma yêu cầu kết quả. Cổ đông yêu cầu kết quả. Hai loại kết quả ấy không phải lúc nào cũng giống nhau. Và người đứng giữa hai loại ấy, một lần nữa, lại là người đàn ông đứng ở đường biên với hai tay trong túi quần.

Điều khán đài không thấy, và điều tôi thấy

Tôi muốn kể một chi tiết mà tôi từng chứng kiến ở một sân vận động trong nước, và chi tiết này đã theo tôi suốt nhiều năm.

Sau một trận thua, tôi đứng ở khu vực đường hầm để chờ phỏng vấn. Một cầu thủ trẻ đi ra, không nhìn ai. Cậu ấy đứng lại ở một góc tối, cúi đầu, và đặt hai tay lên đầu gối. Tôi không lại gần. Tôi đứng im, quan sát, và trong đầu tôi ghi lại khoảnh khắc ấy như một phóng viên ghi một dữ kiện. Nhiều năm sau, tôi nhận ra rằng cái tôi ghi lại đêm ấy không phải là một dữ kiện mà là một vết sẹo. Và nghề của tôi từ đó là đi tìm những vết sẹo ấy, ở bất cứ nơi nào chúng xuất hiện, kể cả ở Jeddah.

Ở Al-Ahli, vết sẹo có thể đang nằm ở chỗ ít ai để ý: ở một cầu thủ vào sân thay người và không biết mình phải đứng ở đâu, ở một trung vệ quay lại nhìn khung thành của mình trước khi bóng được chuyền, ở một tiền vệ nhận bóng và không có ai để trả về. Những thứ ấy không lên video. Chúng chỉ lên khi bạn ngồi đủ lâu trong một sân vận động và tập trung vào những người không có bóng.

Tôi không có trong tay các chỉ số mà nhiều người muốn thấy khi đọc một bài phân tích: không có bản đồ chuyền bóng, không có số liệu về áp lực tầm cao, không có hồ sơ chấn thương, không có chi tiết hợp đồng. Tôi nói ra điều này vì tôi tin rằng một bài viết tử tế phải biết mình không biết gì. Một phần của nghề thẩm định là kê ra giới hạn của chính mình, chứ không phải lấp chỗ trống bằng những mệnh đề nghe có vẻ chắc chắn.

Bóng đá hiện đại có xu hướng biến mọi tranh luận thành một cuộc thi xem ai có nhiều số hơn. Tôi không phản đối số liệu. Tôi chỉ coi nó như một giọng nói lạ, đáng nghe, nhưng không phải là giọng duy nhất trong phòng. Khi bảng dữ liệu nói rằng một đội kiểm soát bóng bảy mươi tư phần trăm và vẫn thua, thì bảng dữ liệu đang nói với tôi về sự tàn phai, chứ không phải về sự áp đảo. Và tôi viết về sự tàn phai, vì tôi là đứa con của những mùa giải không có bảng dữ liệu nào cả.

Bondarenko và cái tên trong tiêu đề

Có một điều tôi muốn nói riêng về cái tên nằm trong tiêu đề bài báo gốc.

Một cầu thủ được nhắc tới trong tiêu đề của một bài về áp lực khán đài thường rơi vào hai trường hợp: hoặc cậu ấy là nguyên nhân của cơn giận, hoặc cậu ấy là cái cớ để kể một câu chuyện lớn hơn. Artem Bondarenko, theo cách tôi đọc được, thuộc trường hợp thứ hai.

Đây là một tiền vệ người Ukraine, đến từ một nền bóng đá đang tồn tại trong điều kiện mà không ai trong chúng ta có thể tưởng tượng đầy đủ. Một cầu thủ Ukraine thi đấu ở nước ngoài trong giai đoạn này mang theo mình một hành lý không ai cân được. Và cậu ấy đến Jeddah, nơi khán đài đang mất kiên nhẫn với một câu lạc bộ vĩ đại, và cậu ấy bị đặt vào giữa.

Tôi từng ngồi trong một quán cà phê trên đường Cách Mạng Tháng Tám, nghe một người đàn ông lớn tuổi nói về đứa cháu của ông đang đi xuất khẩu lao động. Ông nói: “Nó đi chân ướt chân ráo, ai đánh giá nó cũng bằng cái tháng lương nó gửi về.” Câu nói ấy quay lại với tôi khi tôi đọc về Bondarenko. Mọi cầu thủ ngoại quốc ở một giải giàu có đều bị đánh giá bằng cái mà họ gửi về — ở đây là bàn thắng, kiến tạo, và sự bình yên cho hàng thủ. Không ai tính đến thời gian họ cần để chuyển ngữ.

Đi tìm tiếng người trong tiếng bóng, tôi nhận ra rằng Bondarenko chưa bao giờ được phép là một con người. Cậu ấy chỉ được phép là một dòng trong bảng danh sách. Và khi một người bị biến thành một dòng, thì tiếng huýt sáo sẽ vang lên ở đâu đó rất nhanh.

Một chuyện nhỏ về tháng Mười ở Bình Dương

Tôi muốn ra khỏi Jeddah một đoạn để kể chuyện này, vì nó là lý do tôi viết được bài hôm nay.

Tháng Mười ở Bình Dương, trời đứng nắng đến trưa rồi đổ mưa lúc bốn giờ. Tôi có thói quen ra một quán cóc gần sân vận động để ăn một tô mì và nghe người ta nói về bóng đá. Buổi đó có ba người đàn ông, một người làm bảo vệ, một người bán vé số, một người thợ sửa xe. Họ nói về một trận thua của đội nhà. Người bảo vệ nói: “Thua thì thua, nhưng phải thua cho coi được.” Người bán vé số gật: “Đúng, chạy thêm mười phút nữa thì thua cũng được.”

Tôi viết câu ấy vào sổ tay, và tôi nghĩ về nó nhiều lần. “Phải thua cho coi được.” Đó là tiêu chuẩn khắt khe nhất mà tôi từng nghe một khán giả đặt ra cho đội bóng của mình, và nó không nằm ở tỷ số. Nó nằm ở thái độ. Khán đài Al-Ahli ở Inma, theo cách tôi đoán từ xa, cũng đang nói điều tương tự bằng một ngôn ngữ khác. Chín bàn thua trong ba trận không phải là điều làm họ tức. Điều làm họ tức là cách chín bàn ấy đến: không có sự chống cự, không có ai ngẩng mặt lên sau bàn thua thứ nhất để nói với đồng đội rằng chúng ta còn chín mươi phút.

Cỗ máy và con người

Tôi nghĩ về nước Đức năm 2026 nhiều hơn tôi muốn thừa nhận, vì tôi luôn bị ám ảnh bởi một câu hỏi rất cũ: cái gì gãy trước, hệ thống hay niềm tin?

Đêm Kazan ấy, tôi ngồi giữa những người Đức im lặng. Một người phụ nữ lớn tuổi ở hàng ghế dưới tôi quấn một lá cờ trên vai như quấn khăn trong đám tang. Không ai khóc, nhưng cũng không ai nói. Cái im lặng ấy có trọng lượng riêng, và tôi đã ghi lại nó trong sổ, chữ xiêu vẹo vì lạnh.

Tôi nghĩ Al-Ahli hôm nay đang ở một phiên bản nhỏ hơn của khoảnh khắc ấy. Không ai chết, không ai bị loại khỏi giải đấu, và mùa giải còn dài. Nhưng cái cấu trúc niềm tin ấy có thể đang bị nứt theo cùng một cách: một đội bóng mạnh về danh sách nhưng không còn nhớ vì sao trước đây họ từng thắng.

Người ta thường nói rằng tiền mua được chất lượng. Tôi không hoàn toàn phản đối. Nhưng tiền không mua được ký ức tập thể, và bóng đá ở cấp độ đội bóng lại vận hành gần như hoàn toàn bằng ký ức tập thể. Một hậu vệ phản xạ tốt không phải vì anh ta khỏe, mà vì anh ta đã ở trong tình huống ấy ba nghìn lần và cơ thể anh ta đã quên mất nỗi sợ. Al-Ahli, với một danh sách mới, đang ở giai đoạn phải xây lại loại ký ức ấy từ đầu. Và khán đài thì không có thời gian.

Cái giá của một mùa giải bị nén

Tôi có một niềm tin riêng, được hình thành sau nhiều năm nhìn các giải đấu vận hành: khi một giải đấu tăng tốc quá nhanh, thứ bị nén lại trước tiên không phải là bóng đá, mà là con người.

Trong một mùa giải bình thường, một huấn luyện viên có mười trận để xây dựng. Trong một mùa giải được nén, ông ấy có ba. Trong một mùa giải bình thường, một cầu thủ trẻ có hai mùa để được tha lỗi. Trong một mùa giải được nén, cậu ấy có một hiệp. Và khi mọi thứ bị nén, thì chỉ còn một thứ được phép nở ra: nỗi bực dọc.

Tôi thấy điều này ở Roshn League. Tôi thấy nó ở V.League. Tôi thấy nó ở các giải futsal châu Á mà tôi từng đưa tin, nơi khán đài đông đến mức mỗi tiếng vỗ tay có thể làm người ta lạc nhịp. Và tôi thấy nó ở esports, nơi một đội tuyển thắng hai tuần thì được gọi là huyền thoại và thua hai tuần thì bị gọi là báo động.

Cách duy nhất tôi biết để chống lại sự nén ấy, ở tư cách một người viết, là mở rộng thời gian ra trong bài viết của mình. Khi đọc một bài báo thể thao, người ta thường muốn biết điều gì đã xảy ra. Tôi muốn cho họ biết thêm một chút về điều gì đã xảy ra trước đó hai mươi năm, vì không có điều gì ở Inma hôm nay có thể hiểu được nếu không có hai mươi năm trước.

Về việc nhìn vào kẻ thua cuộc

Có một thói quen trong nghề mà tôi đã cố tình bỏ từ nhiều năm nay: viết về người thắng.

Không phải vì tôi dị ứng với chiến thắng. Mà vì chiến thắng thường được viết bằng một ngôn ngữ đã quá đông người nói. Khi Al-Hilal thắng Al-Ahli 3-0, sẽ có hàng trăm bài viết về sự trỗi dậy của Al-Hilal. Nhưng sẽ có rất ít bài viết về cái cách một trung vệ Al-Ahli quay lưng lại rất chậm sau bàn thua thứ hai, và cái cách cậu ấy đứng im khi bóng được đặt vào vòng cấm.

Đó là chỗ tôi muốn đứng. Tôi muốn viết về những người không được phỏng vấn, không được lên bìa, không có chỉ số cao. Tôi tin rằng một nền bóng đá được hiểu đúng không phải qua những người chiến thắng nó, mà qua những người đứng lại trong đường hầm lâu hơn cần thiết.

Và tôi tin rằng tiếng huýt sáo ở Inma, nếu được nghe cho hết, không phải là một tiếng nói của sự ruồng bỏ. Nó là tiếng của một khán đài vẫn còn đứng dậy — vẫn còn đủ sức đứng dậy — và điều đó, theo một cách rất ngược đời, là một tin tốt cho Pusic.

Góc phản trực giác: vấn đề của Al-Ahli không phải là phòng thủ, mà là mùa giải

Tôi sẽ nói điều tôi tin, và tôi sẽ nói nó như một giả thuyết chứ không như một kết án.

Cách giải thích quen thuộc cho ba trận thua và chín bàn thua là: hàng thủ yếu, tổ chức phòng ngự lỏng, huấn luyện viên sai. Tôi không phủ nhận các khả năng ấy. Nhưng tôi muốn đặt cạnh chúng một cách đọc khác, ngược hơn.

Al-Ahli ghi năm bàn vào lưới Al-Riyadh. Đó là một trận mà theo cách nói của các huấn luyện viên ở quê tôi, đội bóng “được ngày”. Sau một trận được ngày, có một hiện tượng mà tôi từng thấy nhiều lần trong sự nghiệp theo dõi: đội bóng mất đi cảm giác nguy hiểm. Cảm giác nguy hiểm là một thứ rất mong manh. Nó chỉ tồn tại khi người ta tin rằng mình có thể thua. Một trận thắng đậm có thể xóa sạch niềm tin ấy trong bốn mươi lăm phút, và khi niềm tin ấy biến mất, đội bóng bắt đầu chơi như thể trận đấu sẽ tự lo cho họ.

Với cách đọc đó, trận thắng Al-Riyadh 5-0 không phải là đỉnh cao của Al-Ahli mùa này. Nó là điểm khởi đầu của chuỗi sụp đổ.

Bàn thua ở phút thứ hai trước Al-Hazm là bằng chứng đầu tiên: một đội bóng vừa ghi năm bàn bước vào sân với tâm thế của người đã xong việc. Ba trận thua sau đó, theo một cách rất khó chịu, là hệ quả logic của một thói quen. Thói quen ấy không nằm ở chân, mà nằm ở đầu.

Nếu tôi đúng, thì giải pháp cho Pusic không phải là thay sơ đồ. Nó là tìm lại một thứ mà không huấn luyện viên nào mua được ở chợ chuyển nhượng: sự tỉnh thức của một đội bóng biết rằng mình có thể mất tất cả trong hai phút đầu tiên.

Về việc nghe tiếng huýt sáo cho đúng

Có một kỹ năng nghề nghiệp mà không ai dạy tôi, nhưng thời gian đã dạy: phân biệt tiếng huýt sáo vì khinh và tiếng huýt sáo vì lo.

Tiếng huýt sáo vì khinh có nhịp đều, có tổ chức, và thường đi kèm với những cánh tay giơ lên đồng loạt. Nó là một hành động tập thể có mục đích. Tiếng huýt sáo vì lo thì rời rạc, vỡ, và thường xuất phát từ những người ngồi một mình. Nó là âm thanh của một người đang nói với chính mình.

Tôi không có đủ dữ liệu để khẳng định tiếng huýt sáo ở Inma thuộc loại nào. Nhưng từ cách đoạn video được dựng — tiếng huýt sáo bắt đầu từ một nhóm nhỏ rồi lan ra — tôi nghiêng về khả năng nó bắt đầu như tiếng nói của một người, rồi trở thành tiếng nói của nhiều người, trong một khoảng thời gian ngắn hơn mức mà bất cứ ai có thể kiểm soát.

Đó là điều đáng sợ nhất của khán đài hiện đại: nó có thể biến một người thành một đám đông trong vòng mười giây, và nó có thể biến một đám đông thành một người trong vòng mười giây tiếp theo. Pusic đứng ở giữa khoảng thời gian hai mươi giây ấy.

Một lời cho người viết trẻ

Tôi có thói quen nói chuyện với các phóng viên trẻ trong tòa soạn. Họ hỏi tôi rằng làm sao để viết được một bài về một trận thua mà không bị coi là đang buồn.

Tôi trả lời rằng: hãy tìm một chi tiết mà không ai để ý, và đặt cả bài viết lên chi tiết ấy.

Chi tiết của tôi trong câu chuyện Al-Ahli là tiếng huýt sáo bắt đầu từ một góc khán đài còn trống vài hàng ghế. Chi tiết ấy không có trong bất cứ bảng thống kê nào. Nó không nằm trong hồ sơ hợp đồng. Nó không xuất hiện trong buổi họp báo sau trận. Nhưng nó là sự thật duy nhất mà tôi chắc chắn về đêm ấy, vì nó là thứ duy nhất có hình dáng của con người.

Người ta ghi bàn bằng chân, nhưng tôi viết bằng những vết sẹo. Tôi không viết được nhiều như tôi muốn, vì tôi không có đủ dữ kiện. Nhưng tôi có thể viết đúng cái mình có, và đó là toàn bộ đạo đức nghề nghiệp của tôi sau ba mươi tám năm cầm bút và mười bốn kỳ Thế vận hội cùng tám kỳ World Cup mà tôi đã theo dõi từ khán đài.

Điều còn lại sau tiếng huýt sáo

Đêm ở Jeddah sẽ qua. Ánh đèn ở Inma sẽ tắt theo một lịch trình mà nhân viên kỹ thuật đã đặt từ trước. Khán đài sẽ trống. Xe buýt sẽ chở người về các khu dân cư ven Biển Đỏ. Ngày mai, trên các trang báo, sẽ có những bài về tương lai của Pusic, về vị trí của Al-Ahli trên bảng xếp hạng, về những bản hợp đồng cần bổ sung.

Còn đối với tôi, cái còn lại là một câu hỏi mà tôi sẽ mang theo vào bài viết sau: khi một khán đài huýt sáo, họ đang đòi một chiến thắng, hay họ đang đòi một lý do để tiếp tục tin?

Tôi tin là vế sau. Bởi vì một người đã thật sự hết tin thì không huýt sáo. Người ấy chỉ ở nhà.

Và nếu vế sau đúng, thì khán đài Al-Ahli không đang kết án Marino Pusic. Khán đài ấy đang giao cho ông một việc khó hơn nhiều so với việc giành ba điểm: làm cho một tập thể vỡ trở lại thành một đội bóng, trong một mùa giải được thiết kế để không cho ai đủ thời gian làm việc đó.

Sân không người, nhưng tiếng vỗ tay vẫn còn đâu đó trong ký ức. Đó là lý do tôi vẫn ngồi lại sau khi còi hết trận, và đó là lý do tôi vẫn tin rằng bóng đá, dù bị nén đến đâu, vẫn còn chỗ cho một người viết biết lắng nghe.

Takeaway

Tôi muốn khép lại bằng một điều không phải tổng kết, mà là một cách nhìn để đi tiếp.

Mỗi khi một khán đài huýt sáo vào mặt một huấn luyện viên, người ta thường hỏi ông ấy sẽ trụ được bao lâu. Câu hỏi ấy dễ. Câu hỏi khó hơn là câu lạc bộ ấy sẽ mất bao lâu để hiểu rằng ký ức tập thể của một đội bóng không thể được mua trong một kỳ chuyển nhượng, và cũng không thể được xây trong một vòng đấu.

Al-Ahli đang đứng trước một lựa chọn mà nhiều câu lạc bộ lớn ở châu Á sẽ phải đối mặt trong vài năm tới: hoặc kiên nhẫn đủ để cho một tập thể mới thời gian chuyển hóa, hoặc tiếp tục huýt sáo cho tới khi không còn ai dám bước vào sân Inma mà không sợ.

Với cá nhân tôi, ở tuổi 54, ở Bình Dương, cách Jeddah sáu nghìn cây số, tôi chọn tiếp tục ngồi lại sau mỗi trận, ghi lại một chi tiết nhỏ, và tin rằng công việc của người viết không phải là tuyên bố ai sẽ bị sa thải, mà là giữ lại tiếng người trong cái âm thanh ồn ào nhất của khán đài.

Bởi vì một khi tiếng người ấy biến mất, thì dù có bao nhiêu ngôi sao trên sân, chúng ta cũng chỉ còn lại một bảng kết quả đang lạnh dần.