Kaçkar by UTMB mùa thứ hai: 2.000 VĐV từ 60 quốc gia xuất phát, bảng thành tích vẫn để trống

Sáng khai mạc, trên cao nguyên Ayder thuộc tỉnh Rize, Bộ trưởng Thanh niên và Thể thao Thổ Nhĩ Kỳ Osman Aşkın Bak bấm còi xuất phát. Hơn 2.000 vận động viên từ 60 quốc gia đổ xuống những lối mòn của dãy Kaçkar. Ban tổ chức đếm được số quốc gia, số người, số thương hiệu đứng sau. Bảng kết quả thì để trống: không tên nhà vô địch, không mốc thời gian về đích, không kỷ lục đường chạy. Kỳ thứ hai của Kaçkar by UTMB mở màn bằng một nghi lễ chỉn chu và một khoảng lặng dữ liệu.

Cần nói rõ đây là loại sự kiện gì, vì cái khung quyết định cách đọc mọi thứ phía sau. UTMB World Series là hệ thống giải chạy địa hình thương mại do UTMB Group tại Chamonix (Pháp) điều hành, vận hành song song chứ không nằm trong hệ thống giải của World Athletics. Ở đó không có suất dự dựa trên thành tích chuẩn. Suất dự đến từ bốc thăm có trọng số và Running Stones — điểm tích lũy tại các giải vòng loại, dùng làm trọng số cho vòng chung kết Mont-Blanc. Muốn đứng ở vạch xuất phát Kaçkar, điều kiện cần là thời gian, khả năng đi lại và vận may, chứ không phải một mốc thời gian chạy nào.

Danh sách đứng sau giải đã nói lên trọng tâm. Bộ Thanh niên và Thể thao, Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, Văn phòng Tỉnh trưởng Rize, và DOKA — Cơ quan Phát triển Đông Biển Đen. Bốn thiết chế nhà nước cùng đứng sau một cuộc đua đường núi. Bên cạnh là nhóm tài trợ toàn thương hiệu quốc gia: Turkish Airlines, TOGG, Turkcell, Maxis. Giám đốc đường chạy là Johan Essl, người của UTMB — dấu hiệu thương hiệu trung tâm tham gia trực tiếp chứ không dừng ở khâu cấp phép.

Các quan chức của Bộ và của hãng tin tham gia ở cự ly 20 km. Chi tiết đó cho biết giải vận hành theo nhiều cự ly, cách sắp xếp quen thuộc của các giải trong hệ thống UTMB: một cự ly ngắn cho khách, vài cự ly trung bình, và một cự ly chính dành cho nhóm đua tranh. Danh mục đầy đủ không được công bố.

Tôi theo dõi các giải chạy đường dài đã nhiều năm, và điểm đáng chú ý nằm ở chỗ khác. Chạy địa hình không có kỷ lục thế giới được công nhận. Không có một cột mốc chuẩn nào để đặt cạnh mà so. Chất lượng chuyên môn của một giải trail chỉ đo được bằng hai thứ: kỷ lục đường chạy và độ sâu của nhóm tinh hoa. Bản tin này không cung cấp cả hai. Mọi phát biểu về đẳng cấp thể thao của Kaçkar phải tạm treo, chờ bảng kết quả.

Việc thiếu kết quả không làm sự kiện nhỏ đi. Nó chỉ đổi loại câu hỏi. Với một giải chạy núi, người ta không hỏi "ai vô địch" trước tiên, mà hỏi đường chạy dài bao nhiêu, dốc bao nhiêu, cắt cửa ở đâu, bắt buộc mang theo gì. Bản tin xác nhận địa hình Kaçkar hiểm trở, xác nhận có hệ thống camera dọc đường phục vụ ghi hình và chia sẻ hình ảnh, nhưng không nêu một dòng nào về quy định kỹ thuật, về cửa cắt hay về trang bị bắt buộc. Với một giải chạy núi ở vĩ độ này, đó là những dữ kiện quan trọng hơn cả số quốc gia.

Rủi ro vận hành lớn nhất được nói thẳng trong các phát biểu. Tỉnh trưởng Rize nhắc lại rằng mùa đầu tiên, sương mù và mưa đã che khuất Kaçkar. Khí hậu ven Biển Đen là biến số có thể phá hỏng hai thứ cùng lúc: an toàn của người chạy và giá trị hình ảnh mà ban tổ chức cần. Một quan chức còn nói hình ảnh truyền đi từ đây sẽ rất đẹp. Cái đẹp ấy phụ thuộc vào bầu trời, và bầu trời thì không nằm trong hợp đồng tài trợ.

Dòng tiền của giải đến từ bộ, từ tỉnh và từ cơ quan phát triển vùng. Một sự kiện neo vào ngân sách công có sự liên tục phụ thuộc vào chu kỳ ngân sách và chu kỳ chính trị, chứ không phụ thuộc vào số vé bán ra. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa một giải chạy thương mại thuần túy và một giải chạy được dùng làm công cụ điểm đến.

Phản xạ soi gương giới bật lên ngay ở đây. Bản tin đếm 60 quốc gia, 2.000 vận động viên, bốn nhà tài trợ, hai quan chức chạy 20 km. Không một dòng về tỉ lệ nam nữ trên đường chạy, không một dòng về cự ly nào phụ nữ tham gia đông nhất, không một cái tên nữ nào được nhắc. Khi một sự kiện thật sự cân bằng, ban tổ chức có xu hướng in con số ra; khi con số chưa đẹp, nó biến thành một tính từ chung chung. Tôi không đi tìm sân chơi công bằng. Tôi tự vẽ vạch kẻ sân — và vạch kẻ đầu tiên là một dòng thống kê giới tính.

Góc nhìn phản trực giác nằm ở cách đo thành công. Ở đây, thành công được định nghĩa bằng số quốc gia và số người tham gia, trong khi thể thao vốn được định nghĩa bằng khoảng cách thời gian. Một giải chạy có thể thu hút 2.000 người và vẫn chưa chứng minh được năng lực tổ chức đỉnh cao, bởi hai thứ đó cần hai loại bằng chứng khác nhau. Phát biểu rằng các vận động viên siêu marathon là những người đẳng cấp thế giới, có người hâm mộ khắp nơi, là một câu quảng bá đúng về mặt hình ảnh nhưng không thể dùng làm thước đo cho chất lượng của chính đường chạy này.

Câu nói thành thật nhất trong cả bản tin là câu so sánh với Davos. Ý tưởng gắn Ayder và Rize với một thương hiệu quốc tế, giống cách Davos gắn với diễn đàn kinh tế, cho thấy mục tiêu thật là thương hiệu địa phương và dòng khách du lịch, không phải huy chương. Cách đặt vấn đề ấy nhất quán với việc sự kiện được đặt cạnh các dự án thể thao lớn khác của Thổ Nhĩ Kỳ, bao gồm triển vọng đăng cai Đại hội Thể thao châu Âu 2027. Kỳ thứ hai của một giải chạy núi trở thành một mắt lưới trong chuỗi năng lực tổ chức mà quốc gia này đang xây.

Điều đó đặt ra một câu hỏi nghề nghiệp cho những người làm tin. Một sự kiện có thể thành công về du lịch và trống rỗng về dữ liệu thi đấu cùng một lúc — và hai kết luận ấy không hề mâu thuẫn. Trong làng chạy địa hình, thứ thiếu không phải là người chạy. Thứ thiếu là người ghi chép.

Kênh đầu tiên luôn khó nhất, nhưng ai đó phải cầm micro. Mười hai tháng tới sẽ trả lời ba việc: danh mục cự ly đầy đủ có được công bố, danh sách xuất phát nhóm tinh hoa có được nêu tên, và đường chạy có sinh ra một kỷ lục nào đủ mạnh để người ta nhớ. Nếu cả ba vẫn trống, Kaçkar by UTMB sẽ tiếp tục là một chiến dịch quảng bá điểm đến có kèm hoạt động chạy bộ. Nếu một trong ba xuất hiện, nó trở thành một giải đấu thật. Còn lại, câu trả lời cho những người bị nhìn mà không được xem sẽ không nằm ở con số 60 quốc gia — nó nằm ở dòng kết quả mà chưa ai chịu in ra.